Stosunek prawny

Z uwagi na moc obowiązującą wykładni dzielimy ją na trzy grupy:
1. Wykładnia doktrynalna
2. Wykładnia autentyczna
3. Wykładnia legalna
a) Odpowiedzi prawne
b) Zasady prawa
c) Wytyczne

Ad.1 Wykładnia doktrynalna jest dokonywana przez prawników, najczęściej naukowców . Nie ma ona mocy wiążącej, wskazuje jedynie, jak należy rozumieć dany tekst prawny. To tu prawnicy wypowiadają swoje poglądy, nie zawsze znajdując odzwierciedlenie w poglądach sędziów czy ustawodawcy.

Ad. 2 Wykładni autentycznej dokonuje podmiot, który wydał dany akt normatywny, to obowiązek dokonania wykładni spoczywa na nim. Wykładnia autentyczna sprawdza się w praktyce jedynie w przypadku jedno osobowych organów.

Ad. 3 Wykładnia legalna dokonywana jest przez osoby uprawnione do tego, Np. w PRL uprawniona do wydawania tej wykładni była Rada Państwa, obecnie czyni to Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny.

Są trzy metody dokonywania wykładni przez Sąd Najwyższy:

a) Odpowiedzi prawne. Sąd Rejonowy lub Okręgowy mający do rozpoznania skomplikowaną sprawę może zwrócić się z zapytaniem prawnym do Sądu Najwyższego.

Ten udziela odpowiedzi prawnej lub nie. Nieudzielanie odpowiedzi prawnej wiąże się ze wskazaniem przez Sad Najwyższy przepisów lub innych sposobów wykładni, które tę kwestię jednoznacznie rozstrzygną.

b) Zasady prawa ustanawia co najmniej siedmioosobowy skład sędziów Sądu Najwyższego. Orzeczenia tego składu dotyczące wyjątkowo ważnych i zmierzających ku ujednoliceniu stosowania prawa zagadnień wpisywane są do Księgi Zasad Prawnych. Prowadzi ją Sąd Najwyższy. Zasady te wiążą wyłącznie wszystkie składy sędziowskie Sądu Najwyższego.

c) Wytyczne wydawane były w celu ujednolicenia praktyki sądowej. Obowiązują one wszystkie składy sędziowskie. Wydawano je na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości lub Prokuratora Generalnego.

Ad.4 Do wykładni operatywnej zaliczamy wszystkie przypadki wykładni dokonywanej przez sądy i inne organy stosujące prawo w toku rozpoznawania indywidualnych spraw karnych, cywilnych i innych.

Są trzy grupy teorii wykładni:
1. Wykładnia statystyczna,
2. Wykładnia dynamiczna,
3. Wykładnia mieszana

Ad.1 Za wykładnie statyczną uznaje się wykładnie prowadzącą do ustalenia intencji ustawodawcy, która przyświecała mu przy wydawaniu danego aktu.
Ustalenie tego, co miał na myśli ustawodawca, tworząc akt normatywny, jest co najmniej trudne.
Na pierwszy plan wysuwa się pytanie, co faktycznie miał zamiar uczynić ustawodawca. Prawo w myśl tej koncepcji jest tworzone tylko w celu rozwiązania konkretnych sytuacji, dlatego nie daje się ono stosować do rozwiązywania kwestii, do których regulowana konkretnie nie zostało ono stworzone.

Ad. 2 Wykładnia dynamiczna polega na tym, że wykonujemy wykładni testu prawnego wraz ze zmieniającymi się warunkami społeczno-politycznymi. Przepisy prawa są tu traktowane jako pewna materia, którą można zmienić wraz ze zmianą sytuacji.

Ad. 3 Wykładnia mieszana zakłada, ze normy prawne, które nie ulegają częstym zmianom, należy interpretować w taki sposób, jak życzyłby sobie tego obecny ustawodawca.

Teoretycy prawa wyróżniają rozmaite rodzaje stosunków prawnych.
Stosunki prawne mogą być wyróżniane ze względu na metodę regulacji prawnej:
Stosunki cywilnoprawne – ich cechami charakterystycznymi jest to, że:
a.    strony tych stosunków są równoprawne (równorzędne) – Żadna ze stron nie znajduje się w pozycji władczej.
b.    Nawiązywanie stosunków cywilnoprawnych jest zazwyczaj (choć nie zawsze!) dobrowolne.
c.    Przedmiot i treść stosunków są, z wyłączeniem sytuacji, gdy odnoszą się do norm iuris cogentis, określane swobodnie przez strony – zasada swobody umów.
d.    Sankcjami, jakie grożą w przypadku naruszenia uprawnień bądź niewykonania obowiązków z zakresu prawa cywilnego są – sankcja nieważności i sankcja egzekucyjna.

Stosunki prawnoadministracyjne – charakteryzują się tym, że:
a. strony tych stosunków nie są równoprawne. Występuje w nich jako    jedna ze stron (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) reprezentowana przez organ – np. (wojewodę, ministra, wójta). Strona ta zajmuje w stosunku do pozostałych podmiotów np. osoby fizycznej pozycję władczą.
b. Zawiązanie stosunku prawnego może nie być dobrowolne dla jednej ze stron. Może wynikać z jednostronnej decyzji organu władzy publicznej.
c. Przedmiot i treść stosunku są z reguły określone za pomocą norm iuris cogentis.
d. Sankcjami grożącymi za naruszenie norm prawnoadministracyjnych są sankcje – egzekucyjna i niekiedy posiłkowo karna i sankcja nieważności.

Stosunki prawnokarne - charakteryzują się tym, że:
a.    Nawiązywane są w wyniku popełnienia przez indywidualnego sprawcę czynu zabronionego przez ustawę karną.
b.    Stroną tego stosunku jest Państwo działające za pośrednictwem kompetentnych organów oraz osoba, która przestępstwo popełniła.
c.    Położenie prawne stron tych stosunków wyznaczone jest przez normy o charakterze iuris cogentis.
d.    Sankcje mają charakter karny; a posiłkowo tylko – egzekucyjny.