Rodzaje stosunków prawnych
Teoretycy prawa wyróżniają rozmaite rodzaje stosunków prawnych.
Stosunki prawne mogą być wyróżniane ze względu na metodę regulacji prawnej:
Stosunki cywilnoprawne – ich cechami charakterystycznymi jest to, że:
a. strony tych stosunków są równoprawne (równorzędne) – Żadna ze stron nie znajduje się w pozycji władczej.
b. Nawiązywanie stosunków cywilnoprawnych jest zazwyczaj (choć nie zawsze!) dobrowolne.
c. Przedmiot i treść stosunków są, z wyłączeniem sytuacji, gdy odnoszą się do norm iuris cogentis, określane swobodnie przez strony – zasada swobody umów.
d. Sankcjami, jakie grożą w przypadku naruszenia uprawnień bądź niewykonania obowiązków z zakresu prawa cywilnego są – sankcja nieważności i sankcja egzekucyjna.
Stosunki prawnoadministracyjne – charakteryzują się tym, że:
a. strony tych stosunków nie są równoprawne. Występuje w nich jako jedna ze stron (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) reprezentowana przez organ – np. (wojewodę, ministra, wójta). Strona ta zajmuje w stosunku do pozostałych podmiotów np. osoby fizycznej pozycję władczą.
b. Zawiązanie stosunku prawnego może nie być dobrowolne dla jednej ze stron. Może wynikać z jednostronnej decyzji organu władzy publicznej.
c. Przedmiot i treść stosunku są z reguły określone za pomocą norm iuris cogentis.
d. Sankcjami grożącymi za naruszenie norm prawnoadministracyjnych są sankcje – egzekucyjna i niekiedy posiłkowo karna i sankcja nieważności.
Stosunki prawnokarne - charakteryzują się tym, że:
a. Nawiązywane są w wyniku popełnienia przez indywidualnego sprawcę czynu zabronionego przez ustawę karną.
b. Stroną tego stosunku jest Państwo działające za pośrednictwem kompetentnych organów oraz osoba, która przestępstwo popełniła.
c. Położenie prawne stron tych stosunków wyznaczone jest przez normy o charakterze iuris cogentis.
d. Sankcje mają charakter karny; a posiłkowo tylko – egzekucyjny.